HET GERICHT VAN FARMSUM

Het gebied waar Farmsum rechterlijk toe behoorde, was het gericht van Farmsum. Dit omvatte de dorpen Farmsum, Weiwerd Heveskes, Oterdum en Meedhuizen. Het recht van rechtspraak was in handen van de bewoners van de borg, eerst de familie Ripperda, later de familie Rengers. In de loop der tijd gingen dezen er toe over om niet meer zelf recht te spreken maar om deze taak te laten vervullen door een door hen aangestelde rechter, de 'geconstitueerde richter'. Midden in het dorp stond de gerichtspaal, de kaak, waar gestraften zo nodig een zekere tijd aan vastgebonden werden en zo te pronk gesteld werden. Op de foto van omstreeks 1860 is de paal vaag te herkennen voor het huis links. Deze gerichtspaal, die nog steeds op het Pijpplein staat, is een achtkantige hardstenen paal en dateert uit 1727.

Het basement en de stam zijn versierd met Lodewijk XIV motieven en wordt bekroond door een vaasvormige afsluiting met afbeeldingen van weegschaal en zwaard. De galg stond buitendijks. Dit buitendijkse gebied werd echter door de sterke stroom van de Eems steeds kleiner. Zolang er echter een galg gebruikt werd was er nog enig buitendijks land. De laatste ongelukkige die hier werd opgehangen was een 'heidin' (zigeunerin). De straffen waren in vroeger eeuwen niet mals. Op 3 maart 1696 bijv. werden op de Eems, omtrent de Paap, zes Duinkerker kapers gevangen genomen. Deze hadden dicht bij Delfzijl een smakschip genomen. Op last en bevel van 'onze Hoge Overheyt' werden ze op 6 maart even buiten Delfzijl, aan de waterkant door twaalf soldaten 'op de brugge geharquebuseert (doodgeschoten) en terstondt int water van de Eems geworpen, tot een rechtveerdige straffe van haer misdaet en anderen ten exempel'.

Pijpplein met gerichtspaal
.

Achtkantige hardstenen gerichtspaal van 1727 op het pijpplein.