BEVRIJDING DOOR H BUIST

Onderstaande is geput uit mijn herinnering. Dat houdt dus in dat details niet juist kunnen zijn.

1 mei 1945.
Negen dagen liggen we nu al onder vuur. Er zitten ontzettend veel Duitsers in Farmsum, ook in de Oude School in de Molenstraat. (Wat ik me daar nog van herinner is de sterke geur van anti-luizenpoeder na de bevrijding). Ook in de Nieuwe School aan de Nieuwstad zaten Duitsers. En in de Christelijke School aan de Weiwerderweg en in de huizen daar vlakbij (eind Molenstraat).

Op 1 mei stond ik aan de Achterweg en ik zag de lichtspoormunitie die richting sluizen Duurswoldkanaal ging. Maar tegelijk hoorde ik ook het gejuich dat van Delfzijl kwam. Alsof er een doelpunt was gezet….Die daar waren blijkbaar al vrij! De Duitsers hadden een veldkeuken opgesteld bij de til aan de Dijkstraat. De soldaten die bij die keuken hoorden, gaven van alles aan voedsel weg. Zelfs suiker. Wilden ze vriendjes worden met de capitulatie in zicht? Deze keuken verhuisde van die plek naar de werkplaats van wagenmakerij Buist. Waarschijnlijk hadden ze door dat ze bij de til (brug) niet goed zaten als die nog eens zou worden opgeblazen. Ik meen me zelfs te herinneren dat er een granaat vlak bij insloeg. Feit is dat in de nacht daarop ook een granaat insloeg in de werkplaats van Buist.
Wat ik niet zelf heb gezien maar gehoord heb van ooggetuigen is dat er op het Pijpplein zegge en schrijve één Canadees een hele groep Duitsers "gevangen" nam. Het waren, zei men, de dokter van het noodhospitaal in de Koestraat, compleet met witte jas. Er zouden zelfs meer soldaten geweest zijn ook met witte lakens/vlaggen. Deze moesten allemaal knielen op het Pijpplein. Ze wilden waarschijnlijk maar al te graag. Ook de soldaten uit de Oude School voegden zich graag bij die groep.

Ik zag iemand in de Molenstraat al met een oranje sjerp zwaaien. Maar helaas, toen kwam er een officier van de richting bunkers aan het einde van de Molenstraat. Die riep alle soldaten terug. Sommigen gingen inderdaad terug, anderen zal het "gelukt" zijn zich over te geven. Ondertussen waren er ook veel burgers op het Pijpplein en dat terwijl in de toren van de Farmsumer kerk nog scherpschutters zaten.
De nacht van 1 op 2 mei is voor ons in de schuilkelder (een afgedankte stoomketel van de zuivelfabriek in Holwierde, overdekt met zand en balken, op de stortplaats van de oud-ijzerhandel Gans) de ergste nacht van de hele oorlog geworden.We zaten daar in die stoomketel op banken tegenover elkaar. We moeten zowat met de knieën tegen elkaar gezeten hebben. Een Duitser stak zijn hoofd naar binnen en vroeg of er ook mannen waren. "Nee", was natuurlijk het antwoord. Maar de horlogemaker Windt zat verscholen achter zijn vrouw. Moeder Buist zat ondertussen te kreunen van de pijn door een aanval van galstenen.
Toen het licht werd waagden we ons naar buiten. Een schreeuw: "Ze hebben zich overgegeven". We zagen het met eigen ogen. Een witte vlag op de toren en een witte vlag op de bunkers. Even later Canadezen in de Molenstraat. Ze waren zeer verdacht op de kelderraampjes vlak boven straathoogte uit angst voor sluipschutters. Ondertussen ontdeden ze de Duitse soldaten van hun horloges.
De burgers kregen ondertussen ook door dat er wat te halen viel. Dekens, noodrantsoenen en alles wat er maar te pakken was. Er was geen gezag. Een goede kennis citeerde uit de bijbel: "In die dagen was er geen richter in Israël en een ieder deed wat goed was in eigen ogen".

Later (hoeveel later?) werd er gefeest in Farmsum op het Pijpplein. Ik herinner me ook dat wij als jongens hadden ontdekt dat je staven explosieven uit de grote granaten kon halen. De kop moest er dan wel af zijn natuurlijk. (Waar waren die dan wel gebleven?). Die staven kon je zonder gevaar aansteken in de open lucht. Maar als je ze liet smeulen, dan gingen ze als een raket kris/kras over de straat. En als je dat in de menigte stuurde, waren de rapen gaar. … Maar het feest ging door, dagenlang.

Er is nog zoveel meer te vertellen. Hoe het gezag langzamerhand terug kwam. De drie munitiebunkers onder aan de dijk werden in brand gestoken. Die brandden geleidelijk uit; het verwonderde ons dat ze niet met een grote klap uit elkaar vlogen. Later (dat moet aanzienlijk later geweest zijn) werden er huiszoekingen gedaan, huis aan huis, om eventuele oorlogsbuit in beslag te nemen.

Hindrik . Buist te Emmen.